Κριτικές μικρο-θεσμίσεις

Κριτικές μικρο-θεσμίσεις

Το έργο Holidays in Greece παίρνει το όνομα της έκθεσης στην οποία καλείται να συμμετέχει. Είναι συνέχεια μιας σειράς έργων που η δράση τους οργανώνεται ως οριακή μορφή συμμετοχής, σε κάποια χωρική ή εννοιολογική απόσταση από το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να συμμετέχουν. Τα έργα αυτά αναπτύσσονται σε θεσμικά καλλιτεχνικά και ακαδημαϊκά πλαίσια, για παράδειγμα σε μια πανεπιστημιακή ημερίδα, μια μπιενάλε τέχνης, μια μεγάλης κλίμακας παγκόσμια διοργάνωση όπως η UIA, ή ακόμα μια γκαλερί σε μια υπό εξευγενισμό συνοικία της Αθήνας.[1] Το συγκεκριμένο έργο παρεμβαίνει σε ένα άλλο κρίσιμο σήμερα πεδίο θέσμισης που βρίσκεται εκτός της κυρίαρχης περί θεσμών συζήτησης και που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε διευρυμένο πεδίο μικρο-θεσμίσεων από καλλιτέχνες.

Η κρίση της αγοράς εξαφανίζει τη μεσαία κλίμακα των μουσείων και τα πειραματικά μοντέλα επιτελεστικής και «νέας θέσμισης» που τα μουσεία αυτά επιχείρησαν να αναπτύξουν από τη δεκαετία του 90 και μετά,[2] δημιουργώντας μια νέα συνθήκη στην οποία κυριαρχούν από τη μια τα μεγάλα μουσεία και οι μεγάλης κλίμακας περιοδικές παγκόσμιες εκθέσεις (μπιενάλε, ντοκουμέντα, μανιφέστα, κ.α.), και από την άλλη ένα μεγάλο πλήθος εναλλακτικών θεσμικών πρωτοβουλιών από καλλιτέχνες και ομάδες.[3] Μέχρι στιγμής η θεσμική κριτική έχει εστιάσει στους κυρίαρχους θεσμούς των δημόσιων μουσείων και ιδιωτικών γκαλερί, όπου οι δομές χαρακτηρίζονται από σχετική σταθερότητα και διάρκεια. Πώς όμως μπορούμε να σκεφτούμε  τις κριτικές εργασίες όταν οι καλλιτέχνες αναλαμβάνουν την ευθύνη της θέσμισης και διαχειρίζονται οι ίδιοι την οικονομία της στο  χώρο και στο χρόνο; Προέκταση του αφορισμού της Andrea Fraser ότι «ο καλλιτέχνης είναι ο θεσμός», οι θεσμίσεις από καλλιτέχνες αχρηστεύουν στην πράξη το ερώτημα για το εντός και εκτός του θεσμού. Κάθε εκτός βρίσκεται πλέον αρχειοθετημένο σε ένα διάχυτο και χωρίς όρια εντός. Καθώς συγκροτεί, οργανώνει και νομιμοποιεί τη θέση του σε ένα τέτοιο αχανή χάρτη τέχνης, αδρανοποιείται η διαλεκτική του εντός-εκτός που οδηγεί σε εκδοχές κριτικής. Από την άλλη, οι νέοι μικρο-θεσμοί δοκιμάζουν πειραματικά μοντέλα οργάνωσης, επιμέλειας, υποστήριξης που βασίζονται σε συλλογικούς στόχους. Έχουν μεγαλύτερη ευελιξία να δημιουργούν τοπικές και υπερτοπικές συνδέσεις με κοινωνικά πεδία και άλλες εκτός της τέχνης πειθαρχίες (extra-disciplinarity). Με αυτή την έννοια οι καλλιτεχνικές θεσμίσεις μπορούν να είναι ήδη από την συγκρότησή τους κριτικές σε σχέση με το κυρίαρχο παράδειγμα. Πώς συγκροτείται ο κριτικός θεσμός σε αυτό το διάχυτο πεδίο μικρο-θεσμίσεων; Διαφέρουν και με ποιο τρόπο οι εναλλακτικές αυτές τάσεις θέσμισης από καλλιτέχνες από το κυρίαρχο ηγεμονικό μοντέλο; Πώς ένας τέτοιος θεσμός από καλλιτέχνες γίνεται κριτικός και εκτός του πεδίου της τέχνης; Πώς αποκτά δημόσιο χαρακτήρα; Διαμοιράζεται και πώς η ευθύνη συγκρότησης του θεσμού;  Πώς διαμορφώνει ένα πλαίσιο εργασίας και συνεργασίας διαφορετικό από το επισφαλές μοντέλο των παγκόσμιων περιοδικών εκθέσεων; Μπορεί η κριτική στους εναλλακτικούς αυτούς θεσμούς να είναι μέρος της ίδιας της διαδικασίας θέσμισής τους; Τι μηχανισμοί οργάνωσης απαιτούνται για αυτό;

Το έργο Holidays in Greece πήρε μορφή όταν μου ζητήθηκε να συμμετέχω στην ομώνυμη έκθεση με θέμα την κρίση στην Ελλάδα, στο πλαίσιο του καλλιτεχνικού θεσμού Studio Visits, πρωτοβουλία της καλλιτέχνιδας Βασιλείας Στυλανίδου.[4] Αντί να “προσφέρει” ένα έργο πάνω στη θεματική της κρίσης, το έργο εκλαμβάνει το ίδιο το πλαίσιο της έκθεσης ως κρίσιμο πολιτικό χώρο (συν)εργασίας. Στρέφεται σε μια “επιτελεστική” διερεύνηση του πλαισίου συμμετοχής και της έννοιας της συλλογικής θέσμισης όπως διατυπώνεται ως κεντρική έννοια της πρωτοβουλίας.[5] Το έργο είναι επιτελεστικό, παίρνει από την αρχή διαλογική μορφή στο ίντερνετ και εξελίσσεται με απρόβλεπτο τρόπο καθώς διαπραγματεύεται τους όρους ένταξής του στην έκθεση. Είναι ζωντανό, όσο παραμένει σε εκκρεμότητα η θέση του εντός ή εκτός του εκθεσιακού θεσμού. Εναλλάσσει συμβολικές και πραγματικές αξιώσεις για να αναβάλει την έκβαση της διαπραγμάτευσης. H ‘αγωνιστική’ έκβαση της ιδιότυπης αυτής ιδιωτικής ανταλλαγής με την καλλιτέχνιδα-επιμελήτρια διαμορφώνει και την ‘οριστική’ μορφή έργου που στέλνεται στην έκθεση. Είναι η κατασκευή ενός δημόσιου και ζωντανού βίκι-αρχείου[6] που προτείνεται να λειτουργεί παράλληλα με την έκθεση, περιλαμβάνοντας την αρχειοθέτηση του διαλόγου, ένα αρχείο ψηφιακών αναπαραγωγών των έργων των συμμετεχόντων καθώς και ένα ανοιχτό ερώτημα που απευθύνεται στους άμεσα εμπλεκόμενους καλλιτέχνες και θεωρητικούς: «Πώς μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη η συλλογική θέσμιση;» Η επιμελήτρια δεν επιβεβαίωσε ποτέ την παραλαβή του έργου και δεν είναι γνωστό αν συμπεριλήφθηκε στο φυσικό χώρο εγκατάστασης της έκθεσης. Το έργο κοινοποιείται στους συμμετέχοντες ως ομότιτλη της έκθεσης αρχειακή πλατφόρμα στο ίντερνετ, συνεχίζοντας από τότε να υπάρχει σε μια ενδιάμεση και αδρανή κατάσταση εντός και εκτός του φιλοξενούντος θεσμού.[7] Η πλατφόρμα περιλαμβάνει τα έργα-κείμενα της έκθεσης από φωτογραφίες που στέλνουν θεατές κατά τη διάρκεια των εγκαινίων. Το έργο Holidays in Greece γίνεται το αρχείο μιας συνεχώς ενεργούς δυνατότητας θέσμισης της έκθεσης Holidays in Greece.

Το έργο παρακάμπτει την απλή αποδοχή ή άρνηση συμμετοχής στην έκθεση, κατασκευάζοντας ένα επιτελεστικό πεδίο διαπραγμάτευσης που επεκτείνεται στις κυρίαρχες έννοιες και παραδοχές που συγκροτούν το θεσμικό μικρο-πλαίσιο. Κατασκευάζει μια παράλληλη πλατφόρμα ανταλλαγής σε σχέση με τη δυνατότητα συλλογικής θέσμισης, θεωρώντας ότι το πλαίσιο στις καλλιτεχνικές μικρο-θεσμίσεις δεν είναι σταθερό, αλλά αποτέλεσμα μιας διαδικασίας συνεκφωνήσεων. Οι οργανωτικές δομές εργασίας και συνεργασίας, οι μορφές που παίρνει η ανταλλαγή, η έκθεση, η διαχείριση των πόρων, η χρήση δικαιωμάτων καθορίζουν το καθαυτό κριτικό πεδίο στις σημερινές μικρο-θεσμίσεις από καλλιτέχνες. Τι είδους ηγεμονία κατασκευάζουν οι πειραματικές αυτές δομές, πόσο ανοιχτές και επιτελεστικές είναι, πόσο περιπλέκουν τη σχέση καλλιτεχνών και θεσμού είναι καίρια ερωτήματα που με διαφορετικούς τρόπους η κριτική τέχνη την εποχή των μικρο-θεσμίσεων καλείται να διαχειριστεί.

[αποσπάσματα από το αρχείο διαλόγου]

On 14.04.2012, at 13:15, panos kouros wrote:

Geia sou Vassileia,

(…) for the project, as I already told you, I would consider taking part, but the nature of the project is still unclear to me, as I have only bits of information from you, as you add new things, while answering to my questions

(…)

I have also some questions on the context that I asked you about in my previous e-mails, for example:

Why am I still not informed who is participating? you told me the number but nothing else. Is this necessary?

What is exactly the participation of the audience, the artists, etc?

Are you deciding alone in such matters? or With Mary and Teresa? Who signs the project?

And if this is curatorial project by you, will you pay the participant artists for their work?

.. .. .. .. ..

Panos Kouros

On 15.04.2012, at 11:57, panos kouros wrote:

Vassiliea, I also thank you for informing me about your performative installation. You know that artists labor is not (only) materials, travel, presence, etc. but intellectual work. I will send you my text as a gift, then, on the condition, if you agree, that you will also send me all the texts of the other contributors, by mail, before the exhibition opening

Panos Kouros

On 15.04.2012, at 14:10, panos kouros wrote:

Vassiliea,

just a quick feedback: I will participate to your installation performance with your conditions and your “interpretation” of “gift”.

cheers,

Panos

On 16.04.2012, at 11:29, panos kouros wrote:

negotiating them, if you don’t mind.

.. .. .. .. ..

Panos Kouros

On 18.04.2012, at 17:45, panos kouros wrote:

Dear Vassiliea:

1. A  gift is an exchange, a sharing situation; it does not serve dominant positions.

2.  Frames in collaborative situations are negotiable.

(…)

not only by representing and controlling works, but also keeping all authority as to how the works will be selected, circulated, staged in space, that is authority on the production of context. It is not coincidence that space is for you the overarching arche, the dominant context that gives meaning to the works: and this happens to be your own Art Studio.

(…)

works are open, shared entities, at any stage of production/ exhibition. In a collaborative situation, the participants have equal rights to reading/ circulation/ distribution of works, and to negotiate and change the frame to which they are asked to participate.

(…)

this is how I see my participation in your project: To shift the attention from your crisis “topic”, from a “representation of the crisis”, to the actualisation, the mise-en-scene of the crisis, as reflected in your project. This text is not criticism from outside, it is my performative notion of participation in your project.

Panos

On 20.04.2012, at 14:36, panos kouros wrote:

Vassiliea, thanks for your replies. I will respond as soon as I am back.

(…)

not exactly this text, but I will send it to you until the 5th.

On 24.04.2012, at 19:14, panos kouros wrote:

ON COLLABORATIVE INSTITUTING

I negotiate it as it happens, as you manage it, as you communicate it. I see the forms of the processes

(…)

your project is an instituting act, it sets a collective situation with rules – a set of relations, a system of rules, it uses art networks. It connects real persons and works. It assumes roles and responsibilities among participants. It states a hierarchy among you and them, in terms of the tasks (who writes, who exhibits, who communicates, who administrates). Why “collectively construct a parallel system of work distribution/ circulation and production impulse that is based on collaboration and exchange of concepts”? Why, then, a project that does not use the existing system of working, production, etc.? To put what in its place? Let’s open a discussion about this.

(…)

A COLLECTIVE CONSTRUCTION OF RULES

My participation is the negotiation of the project’s instituting framework, the negotiation of rules; this is exactly part of the collaborative structure that the project programmatically announces. In such context of “collaboration”, “gift”, “exchange”, “solidarity” – an apriori frame does not exist. Frames can be dynamic: they may be formed by the specific interaction of persons invited to take part. Institutions demand the acceptance of rules. Art instituting as I see it makes the opposite: it invites to a construction of rules. This is a political act.

(…)

Disseminate the works, as they come to you, to all participants. If you do not want to take responsibility for this, you can share responsibilities with others. I can certainly do this. Give the emails of all to all. Say who is participating to all. Make the invitations and the “personal exchanges” open to all. Send an email to all participants making this dialogue public.

(…)

The project invited for participation with “a “brief” text, with a “short statement about the Greek and European crisis”, making clear that it is not necessary to be there physically – since this is a “no-budget project”. But, the exchange aspect that will happen in the “here and now of the physical space of the project”, the “element of participation” is for few of the participants. How many of the participants will be present in real space to “take part in the process”? The project risks of making participation a highly cosmopolitan or holiday adventure for those who can afford it. Many of the participants offering works will watch the process from their computers. Then, real space is not real in terms of participation. Make participation real, then.

Yours,

Panos

On 07.05.2012, at 12:52, panos kouros wrote:

Geia sou Vasilliea,

I have made 2 A4 pages that you can hung them in the wall

greetings

panos

 


[1] Βλ. Πάνος Κούρος, Περί Νέας Προφορικότητας, 2005, δράση στις υπό ανέγερση φυλακές Νέας Αγχιάλου στο πλαίσιο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Γρηγόριος Φαρμάκης, Project Apothecae, 2005, στο πλαίσιο του ΧΧΙΙ Παγκόσμιου Συνεδρίου της UIA και της 9ης Μπιενάλε Τέχνης Κωνσταντινούπολης, Γρηγόριος Φαρμάκης, Pharmakis Congress Project, 2008, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Πάνος Κούρος (σε συνεργασία με τη Μαριάνθη Παντελοπούλου), Πράξη συνεκφώνησης, 2012, Beton 7 Kέντρο τέχνης και πολιτισμού.

[2] Βλ. και Nina Möntmann, ‘The Rise and Fall of New Institutionalism, Perspectives on a Possible Future,’ European Institute for Progressive Cultural Policies, August 2007, http://eipcp.net/transversal/0407/moentmann/en.

[3] Για μια εμπεριστατωμένη συζήτηση των εναλλακτικών μορφών και τρόπων θέσμισης από καλλιτέχνες σήμερα βλ. το συνέδριο Institutions by Artists, Βανκούβερ, 12-14 Οκτ. 2012.

[4] Βλ. και http://www.stylianidou.com/index.php/studiovisits.html

[5] Ο θεσμός Studio Visits περιγράφεται ως «ένα πρότζεκτ που διευθύνεται από καλλιτέχνη χωρίς προϋπολογισμό. Βασίζεται στην ιδέα του έργου ως δώρου που προκαλεί μια ροή αποκρίσεων, συναντήσεων και συνεργασιών. (…) είναι ένα πείραμα: αποπειράται να κατασκευάσει συλλογικά ένα παράλληλο σύστημα διανομής/ κυκλοφορίας έργων και μια ώθηση παραγωγής που βασίζεται στη συνεργασία και στην ανταλλαγή εννοιών».

[6] Για τον επιτελεστικό μηχανισμό του βίκι-αρχείου βλ. Πάνος Κούρος, Η δημόσια τέχνη της αρχειακής επιτέλεσης στο: Πάνος Κούρος και Ελπίδα Καραμπά, Archive Public. Επιτελέσεις αρχείων στη δημόσια τέχνη. Τοπικές παρεμβάσεις, Πάτρα: Τμήμα Αρχιτεκτόνων Πανεπιστημίου Πατρών και Εκδόσεις Κύβος, 2012.

[7] http://holidaysingreece.pbworks.com

 

 

Κριτικές μικρο-θεσμίσεις, AICA Hellas Journal Kριτική των θεσμών, κριτικοί θεσμοί (υπό έκδοση 2013).



Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


Pages

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 19 other followers


%d bloggers like this: